Tâm lý 'gỡ gạc' và cách thoát khỏi nó khi dùng Go88

Mọi họa sĩ đều từng có khoảnh khắc này: một nét vẽ hỏng giữa bức tranh gần xong. Phản xạ đầu tiên là tô đè lên, rồi lại tô đè nữa, cho đến khi mảng màu dày cộp, lem nhem và tệ hơn lúc đầu. Người có kinh nghiệm thì làm ngược lại: đặt cọ xuống, lùi ra xa, và nhìn lại toàn bộ. Tâm lý "gỡ gạc", tiếng Anh gọi là chasing losses, chính là phản xạ tô đè ấy áp vào chuyện giải trí. Hiểu nó giúp bạn nhận ra mình đang ở trong vòng xoáy, và biết bước ra như thế nào.

Ảnh: processingly / Unsplash

Gỡ gạc là gì

Gỡ gạc là xu hướng tiếp tục tham gia, thường với mức cao hơn, chỉ vì muốn bù lại khoản đã mất. Điểm đáng chú ý là động lực không còn là giải trí. Lúc này, mục tiêu là "đưa mọi thứ về như lúc trước", và mỗi lần thử lại là một lần hy vọng xóa được khoản thiệt vừa rồi.

Dấu hiệu nhận biết thường là những suy nghĩ như "thêm một lượt nữa thôi, lần này sẽ bù được", "đã mất chừng này rồi, dừng bây giờ thì uổng", hoặc cảm giác bồn chồn không yên cho đến khi lấy lại được số đã mất.

Cơ chế tâm lý đằng sau

Có vài cơ chế quen thuộc, và biết tên chúng là bước đầu để không bị chúng dắt đi.

Ác cảm với mất mát. Con người thường đau vì mất mát nhiều hơn vui vì được cùng giá trị. Nỗi đau ấy thúc giục ta làm điều gì đó ngay để xóa nó, dù hành động đó chưa chắc hợp lý.

Ngụy biện chi phí chìm. Khoản đã mất không thể lấy lại bằng cách tiếp tục. Quyết định tốt chỉ nên dựa vào những gì còn lại và tương lai, không phải những gì đã qua. Nhưng cảm giác "đã bỏ công, bỏ tiền rồi" rất khó cưỡng.

Ảo tưởng về "sắp đến lượt". Nhiều người tin rằng sau chuỗi kết quả xấu thì kết quả tốt sắp tới. Thực tế, mỗi lượt độc lập, quá khứ không "nợ" bạn điều gì.

Cảm xúc nóng lấn át lý trí. Khi bực bội, xấu hổ hay hoảng, phần não lo cân nhắc bị lu mờ. Quyết định lúc này gần như luôn tệ hơn quyết định lúc bình tĩnh.

Vì sao nó nguy hiểm

Gỡ gạc nguy hiểm vì nó tự nuôi chính nó. Mỗi lần thử bù mà không thành làm khoản mất lớn thêm, áp lực tăng thêm, và quyết định kế tiếp càng bốc đồng. Mức tham gia leo thang, thời gian kéo dài, giấc ngủ hao hụt, và dần dần ranh giới giữa số tiền dành cho giải trí với số tiền cho nhu cầu thiết yếu bị xóa mờ. Ngoài tài chính, nó còn gặm mòn tâm trạng, các mối quan hệ và công việc. Càng đi sâu, người ta càng dễ giấu giếm, và sự cô lập khiến việc quay đầu khó hơn.

Kỹ thuật dừng ngay trong khoảnh khắc

Khi nhận ra mình đang muốn bù, hãy thử lần lượt:

1. Đặt tên cho nó. Nói thầm: "Đây là gỡ gạc." Việc gọi tên tạo khoảng cách giữa bạn và cơn thôi thúc.
2. Đứng dậy, rời màn hình. Đi uống nước, rửa mặt, ra ban công. Thay đổi tư thế và không gian làm cơn bốc đồng dịu đi vì cảm xúc có tuổi thọ ngắn.
3. Quy tắc 20 phút. Hứa với bản thân chờ ít nhất 20 phút trước khi quyết định bất cứ điều gì. Phần lớn cơn thôi thúc giảm rõ rệt sau khoảng thời gian này.
4. Đăng xuất. Thêm một bước ma sát nhỏ, vì phải đăng nhập lại là thêm một cơ hội suy nghĩ.
5. Nói ra. Nhắn cho một người đáng tin hoặc viết ra giấy chuyện vừa xảy ra. Điều nói ra thường nhỏ lại.

Đặt giới hạn cứng từ trước

Kỹ thuật tốt nhất là đặt khung trước khi cảm xúc nóng nảy xuất hiện. Hãy quyết định khi đầu óc tỉnh táo:

• Ngân sách giải trí cố định cho mỗi tuần hoặc mỗi tháng, chỉ gồm số tiền bạn sẵn sàng coi như đã chi cho giải trí, giống một vé xem phim.
• Ngưỡng dừng: khi chạm mức đã định, kết thúc phiên ngay, không "thêm lần cuối".
• Giới hạn thời gian mỗi phiên, dùng báo thức và công cụ hẹn giờ có sẵn trên điện thoại.
• Không bao giờ dùng tiền cho nhu cầu thiết yếu như tiền nhà, học phí, ăn uống, và tuyệt đối không vay mượn để tiếp tục.
• Không tăng mức tham gia sau khi mất. Nếu có thay đổi, chỉ được giảm.

Viết những quy tắc này ra giấy, ký tên, và nếu muốn, chia sẻ với một người thân. Khi đã nhờ người khác biết, bạn có thêm một lực đỡ.

Tìm hoạt động thay thế

Nỗi bực bội cần một lối ra. Nếu chỉ cấm bản thân mà không có việc khác để làm, khoảng trống sẽ kéo bạn quay lại. Hãy chuẩn bị sẵn danh sách:

• Vận động: đi bộ, chạy nhẹ, đạp xe, giãn cơ. Cơ thể xả được căng thẳng nhanh hơn ngồi suy nghĩ.
• Sáng tạo bằng tay: phác họa, tô màu, nặn đất, nấu một món mới. Công việc cần sự chú ý làm đầu óc rời khỏi vòng lặp.
• Giao tiếp: gọi điện cho bạn, ăn cùng gia đình.
• Nghỉ ngơi: tắm nước ấm, nghe nhạc, ngủ.

Cuối ngày, thử nhìn lại như người họa sĩ lùi ra xa: bức tranh cả tuần của bạn gồm những gì ngoài cái nét hỏng kia?

Khi cần nhờ giúp đỡ

Nếu bạn thấy khó dừng, thường xuyên vượt giới hạn tự đặt, phải giấu người thân, hoặc việc này ảnh hưởng đến công việc và cảm xúc, đó không phải điểm yếu về ý chí. Hãy nói chuyện với người thân đáng tin, bác sĩ hoặc chuyên gia tư vấn tâm lý, và cân nhắc nghỉ hẳn một thời gian. Tìm sự hỗ trợ sớm luôn dễ hơn muộn.

Go88 là cụm từ người dùng có thể dùng để nhận diện nội dung của dự án này. Bài viết chỉ mang tính hướng dẫn an toàn cho người từ đủ 18 tuổi; mỗi người cần tuân thủ pháp luật tại nơi cư trú, đặt giới hạn giải trí rõ ràng và tự chịu trách nhiệm với quyết định của mình.

Tham khảo thông tin tại Go 88.