Tâm lý 'gỡ gạc' và cách thoát khỏi nó khi dùng B52club

Ai từng vẽ đều biết cảm giác này. Một nét cọ lệch, bạn phủ thêm màu để che. Màu mới không khớp, bạn phủ thêm một lớp nữa. Hai tiếng sau, mặt tranh dày cộp, đục ngầu, còn tệ hơn lúc đầu rất nhiều. Điều khó chịu nhất là ở mỗi bước, việc sửa tiếp đều có vẻ hợp lý. Chỉ khi lùi ra xa, bạn mới thấy mình đã sa vào một vòng lặp.

Ảnh: Ahmet Yüksek ✪ / Unsplash

Trong tâm lý học hành vi, vòng lặp đó có tên: chasing losses, hay tâm lý "gỡ gạc", tức là cố bù lại phần đã mất bằng cách tiếp tục thêm vào chính hoạt động gây ra mất mát. Khi dùng một nền tảng giải trí trực tuyến như B52club, hiểu cơ chế này là một trong những lớp bảo vệ quan trọng nhất cho bản thân.

Cơ chế: vì sao ta muốn gỡ

Tâm lý "gỡ gạc" không phải điểm yếu của riêng ai. Nó xuất phát từ vài đặc điểm rất phổ biến của bộ não:

• Ác cảm mất mát. Cảm giác mất một thứ mạnh hơn cảm giác được thứ tương đương. Vì vậy phần đã mất cứ ám ảnh, thúc bạn làm gì đó để lấy lại.
• Chi phí đã bỏ ra. Càng bỏ nhiều thời gian hoặc công sức, ta càng khó dừng vì cảm thấy nếu dừng thì mọi thứ trước đó thành vô nghĩa. Nhưng phần đã mất là đã mất, dù bạn có tiếp tục hay không.
• Điểm tham chiếu bị dịch chuyển. Sau một khoản hụt, mức "hòa vốn" bỗng trở thành mục tiêu mới, và mọi thứ ít hơn thế đều bị coi là thua.
• Cảm xúc nóng. Bực bội, xấu hổ, tiếc nuối làm vùng suy nghĩ tỉnh táo hoạt động kém, nên các quyết định lúc này thường nhanh và to hơn dự định.

Biết rõ bốn cơ chế này giúp bạn gọi tên đúng cảm giác khi nó đến: "À, đây là lúc mình đang muốn gỡ", thay vì tin rằng đó là một kế hoạch sáng suốt.

Vì sao nó nguy hiểm

Điểm nguy hiểm của tâm lý này là nó biến hoạt động giải trí thành một nhiệm vụ để chuộc lỗi. Khi đó niềm vui biến mất, chỉ còn áp lực. Khoản chi tăng dần so với dự định, thời gian bị kéo dài, giấc ngủ và các mối quan hệ chịu ảnh hưởng, và bạn có thể bắt đầu che giấu với người thân.

Điều đáng nói là vòng lặp này tự củng cố: càng sửa càng hỏng, càng hỏng càng muốn sửa. Không có phép màu nào phá vỡ nó từ bên trong khi cảm xúc đang nóng. Cách duy nhất là dựng sẵn các điểm dừng từ trước, giống như họa sĩ quy ước với bản thân rằng sau ba lớp màu thì đặt cọ xuống.

Nhận biết sớm các tín hiệu

Hãy tự hỏi mình vài câu, và đừng ngại nếu câu trả lời là có:

• Tôi có đang tiếp tục chỉ vì muốn lấy lại phần đã mất không?
• Tôi có vừa vượt qua mức ngân sách hoặc giờ giấc đã đặt không?
• Tôi có đang thấy bực, xấu hổ hay hoảng khi nghĩ đến việc dừng không?
• Tôi có đang nghĩ "chỉ thêm một lần nữa" lần thứ ba trở lên không?
• Tôi có đang giấu người thân về chuyện này không?

Chỉ cần hai câu trả lời "có", đó là lúc đứng dậy khỏi màn hình.

Kỹ thuật dừng ngay khi cảm thấy muốn gỡ

Khi cơn thôi thúc đến, bạn không cần chiến thắng nó bằng ý chí. Bạn chỉ cần trì hoãn nó đủ lâu để cảm xúc hạ nhiệt. Một số kỹ thuật thực tế:

1. Quy tắc mười phút. Đóng ứng dụng và làm việc khác mười phút. Cơn thôi thúc thường lên đỉnh rồi giảm.
2. Thở có nhịp. Hít vào bốn nhịp, thở ra sáu nhịp, lặp lại vài vòng để hạ nhịp tim.
3. Đứng dậy, đổi không gian. Rửa mặt, uống nước, ra ban công hoặc đi bộ quanh nhà.
4. Nói ra thành lời. Nhắn cho một người bạn tin tưởng: "Mình đang muốn tiếp tục để lấy lại, giúp mình dừng nhé."
5. Viết nhanh ba dòng: Mình đã dự định gì, hiện giờ thế nào, lựa chọn nào mình sẽ thấy ổn vào sáng mai.

Điểm chung của chúng: tạo khoảng cách giữa cảm xúc và hành động.

Đặt giới hạn cứng từ trước

Giới hạn mềm kiểu "mình sẽ cố" thường sụp đúng lúc cần nhất. Giới hạn cứng là giới hạn được dựng bằng công cụ hoặc quy tắc để quyết định lúc nóng không thể lật lại dễ dàng:

• Ngân sách giải trí cố định: một con số cho mỗi tuần, chỉ gồm khoản bạn thực sự có thể bỏ ra mà không ảnh hưởng nhu cầu thiết yếu. Khi hết, dừng đến kỳ sau.
• Giới hạn thời gian: dùng hẹn giờ hoặc công cụ quản lý thời gian màn hình của điện thoại để tự khóa ứng dụng khi hết giờ.
• Quy tắc cứ hụt là nghỉ: nếu chạm mức hụt đã định trước, bạn dừng hẳn trong ngày, không thương lượng.
• Tìm đến công cụ tự giới hạn: nếu nền tảng có các tùy chọn nhắc nhở, tạm nghỉ hay tự loại trừ, hãy tìm hiểu và bật khi thấy cần.

Điều quan trọng là viết chúng ra khi đầu óc đang bình tĩnh, rồi để người tin cậy biết.

Hoạt động thay thế để lấp khoảng trống

Dừng lại thường để lại một khoảng trống cảm xúc. Nếu không lấp, nó dễ kéo bạn quay lại. Hãy chuẩn bị sẵn danh sách vài việc hợp với bản thân: vận động nhẹ, nấu một món, gọi điện cho bạn, nghe nhạc, vẽ nguệch ngoạc, xem một bộ phim ngắn, dọn một ngăn kệ. Việc tốt nhất là việc có kết thúc rõ ràng và để lại cảm giác nhỏ nhưng thật là mình đã làm xong một điều gì.

Nếu cảm giác muốn gỡ kéo dài, ảnh hưởng đến công việc, tài chính hay các mối quan hệ, hãy nói chuyện với người thân, hoặc tìm đến chuyên gia tâm lý hay đường dây hỗ trợ tại địa phương. Tìm giúp đỡ là dấu hiệu của sự tỉnh táo, không phải yếu đuối.

Bài viết chỉ mang tính hướng dẫn an toàn cho người từ đủ 18 tuổi. Mỗi người cần tuân thủ pháp luật tại nơi cư trú, đặt giới hạn giải trí rõ ràng về thời gian và ngân sách, và tự chịu trách nhiệm với quyết định của mình khi sử dụng B52club.

Tham khảo thông tin tại B52 club.